Η Ιωάννα Πηλιχού υποδύεται την Ανδρομάχη στο «Άη Λαός», το μουσικοθεατρικό ρέκβιεμ του Στέλιου Βραχνή που συνδέει τον δίσκο του Δημήτρη Λάγιου με τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη. Τη συναντήσαμε στο καράβι και μιλήσαμε για τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα, την παράσταση, τη δουλειά με τον σκηνοθέτη, τον ρόλο που τη βγάζει από το κέντρο της, την περιοδεία και τον γάτο Ωρίωνα.
Θεσσαλονίκη και Αθήνα
Μ: Ξέρω ότι σπούδασες εδώ. Η Θεσσαλονίκη σου λείπει;
Ι: Έχω σκεφτεί πάρα πολλές φορές ότι θα μου άρεσε να ζω μόνιμα εδώ. Στην ουσία είναι σαν δεύτερη πατρίδα μου. Έζησα εννέα χρόνια εδώ και την αγαπάω πάρα πολύ. Είναι αρκετά διαφορετική από τότε που την έζησα πρώτη φορά, έχει αλλάξει, αλλά ταυτόχρονα έχει τόσα πράγματα που έχω αγαπήσει πολύ και τα νοσταλγώ σε διάφορες φάσεις.
Μ: Ποια είναι η διαφορά με την Αθήνα;
Ι: Εγώ ήρθα από την Εύβοια, οπότε τη Θεσσαλονίκη τη βίωσα ξαφνικά σαν να είχα πάει σε μεγάλη πόλη, από την κωμόπολη όπου ζούσα και μεγάλωσα ως παιδί. Και μετά, όταν πήγα στην Αθήνα, κατάλαβα ότι είναι ακόμα μεγαλύτερη πόλη και χρειάζεται πάλι να εγκλιματιστείς.
Είναι ωραίο ότι η Θεσσαλονίκη συνδυάζει και τη μεγάλη πόλη, αλλά ταυτόχρονα μου θυμίζει και την επαρχία όπου μεγάλωσα. Όλα είναι πολύ κοντά, μπορείς να βρεθείς παντού χωρίς να τρως όλη αυτή την κίνηση που έχει στην Αθήνα.
Έχει ομορφιά. Η θάλασσα είναι τόσο μέσα στην πόλη, που ουσιαστικά όπου κι αν κοιτάξεις τη βλέπεις. Στην Αθήνα, για να πεις ότι θα δω θάλασσα, πρέπει να πας κάπου συγκεκριμένα. Αν δεν μένεις κοντά, μπορεί να χρειαστεί να φας δυόμισι ώρες στην κίνηση για να τη δεις. Εδώ, ό,τι κι αν κάνεις, με έναν τρόπο τη βλέπεις. Για μένα είναι ζητούμενο να τη βλέπω.
Και έχω ζήσει και απίστευτα φοιτητικά χρόνια εδώ. Ήταν πολύ ωραίο που όπου κι αν ήσουν, γνωριζόσουν εύκολα με κόσμο, υπήρχε μια ωραία κοινωνικότητα. Γι’ αυτόν τον λόγο μου θυμίζει, κατά κάποιον τρόπο, την κωμόπολη από την οποία έρχομαι, γιατί όπως εκεί βλέπαμε τον κόσμο, μιλούσαμε, λέγαμε καλημέρα, υπήρχε μια άνεση και μια οικειότητα. Το ίδιο υπήρχε και εδώ.
Η παράσταση
Μ: Πες μας πώς πάει η παράσταση του Άη Λαού.
Ι: Η παράσταση, καταρχάς, θεωρώ ότι με έναν τρόπο είναι μαγική, γιατί είναι μοναδική. Συμβαίνουν δηλαδή μοναδικά πράγματα. Αυτό το πάντρεμα που έχει γίνει με τον ήχο, το αρχαίο δράμα, όλους αυτούς τους ανθρώπους και όλη τη δουλειά που έχει γίνει, έχει δώσει ένα αποτέλεσμα πραγματικά αξιοζήλευτο. Φαντάζομαι ότι, αν την έβλεπα και δεν συμμετείχα, θα στενοχωριόμουν που δεν είμαι μέρος της.
Έχει πάρα πολύ ενδιαφέρον, είναι κάτι διαφορετικό, είναι μια πρόταση. Φυσικά, όπως σε όλα τα πράγματα, μπορεί να υπάρξουν άνθρωποι που δεν θα τους αρέσει, αλλά σίγουρα κανένας δεν μπορεί να αρνηθεί ότι είναι μια πρόταση. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να αποδοθούν αυτά τα δύο έργα, από τον συμβατικά παγιωμένο. Και εμένα μου αρέσει αυτό. Μου αρέσει να σκεφτόμαστε διαφορετικές εκδοχές για να παρουσιάσουμε κάτι.
Υπάρχουν καταπληκτικά ταλέντα μέσα, κάτι που δεν είναι καθόλου εύκολο. Πραγματικά, να μαζέψεις τόσον κόσμο αριθμητικά, τόσο ταλαντούχο! Λες: «Παιδιά, δεν σας προλαβαίνω» . Αλήθεια, είναι μαγικά τα παιδιά. Από φωνές, από κίνηση, από υποκριτική, από τη δουλειά που έχουν ρίξει αδιαμαρτύρητα.
Οι μουσικοί επίσης, οι φωνάρες που έχουν οι τραγουδιστές της παράστασης, respect, δεν μπορείς να πεις πολλά. Τα κομμάτια είναι επίσης πολύ συγκινητικά, όπως έχουν γίνει. Δηλαδή υπήρχε μια μορφή που την είχαμε στο μυαλό μας, για το πώς ήταν, και μεταφέρουν και την αύρα μιας άλλης εποχής, με τη φωνή της Μπέλλου, όλο αυτό το συναίσθημα. Και τώρα που έχουν γίνει πολυφωνικά, σου θυμίζουν ακόμη και άριες, έχουν ένα απίστευτο συναισθηματικό βάρος τα κομμάτια. Και επειδή υπάρχουν κι αυτές οι φωνές που τα απογειώνουν, είναι ευλογία να μπορείς να το ζεις αυτό.
Φυσικά, υπήρχε μεγάλο άγχος στο τέλος. Όπως λέει και ο σκηνοθέτης, ήταν και ένα στοίχημα το πώς θα το υποδεχτεί το κοινό όλο αυτό. Εμείς σίγουρα είχαμε μεγάλο άγχος, γιατί ο χρόνος που είχαμε για να προετοιμαστούμε ήταν πολύ μικρός. Έναν μήνα περίπου, ουσιαστικά. Είναι αδιανόητο ότι έγινε όλο αυτό σε έναν μήνα, έναν μήνα και λίγες μέρες δηλαδή. Πραγματικά όλοι σκεφτόμασταν: «Πώς θα βγει; Τι θα γίνει;» Κι όμως, έγινε!
Η δουλειά με τον Στέλιο Βραχνή
Μ: Πώς είναι η δουλειά με τον Στέλιο Βραχνή τον σκηνοθέτη σας
Ο Στέλιος έχει έναν ιδιαίτερο, δικό του τρόπο. Ουσιαστικά, είναι σαν να έχει αξιοποιήσει διάφορες μεθόδους και να έχει βρει τη δική του. Έχει δανειστεί πράγματα, έχει εμπνευστεί και ο ίδιος άλλα, και έχει κάνει ένα πάντρεμα που εγώ θα το ονόμαζα «μέθοδος Στέλιου». Μπορεί να μην είναι δόκιμος ο όρος, αλλά είναι ο τρόπος που δουλεύει. Αυτό που μου αρέσει σε αυτό είναι ότι θυμίζει έναν εργαστηριακό τρόπο δουλειάς, μου θυμίζει δηλαδή αυτοσχεδιασμούς και πράγματα που κάναμε όταν ήμουν στη σχολή, μια πολύ απαιτητική σχολή. Και αυτό με γύρισε πίσω, κάτι που για μένα είχε μια ομορφιά. Το να γυρίζεις τόσα χρόνια πίσω και να σου θυμίζει κάτι από τα νιάτα σου και από τη δουλειά που έχεις ρίξει εσύ ως σπουδάστρια, είναι σαν να αναγεννιέσαι με έναν τρόπο. Αυτό εμένα μου άρεσε πάρα πολύ. Εχει όραμα, έχει άποψη, είναι γνώστης πολλών πραγμάτων, κι ενώ είναι πάρα πολύ νέος σε ηλικία, είναι πολύ διαβασμένος, έχει δει πολύ θέατρο. Είναι ωραίο να καταλαβαίνεις ότι συνδιαλέγεσαι με κάποιον που δεν έπεσε τυχαία από το πουθενά. Είναι μεν νέος, αλλά έχει κάνει πολλή δουλειά με τον εαυτό του πάνω στον χώρο της τέχνης, στο πώς να δουλέψει. Κάνει επίσης πολύ έντονες αλληγορικές σκηνές, κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Θα μου πεις, μπορεί κάποιος να μην τις καταλάβει όλες, γιατί όταν κάτι είναι αλληγορικό υπάρχει ο κίνδυνος να μη γίνει αντιληπτό. Αλλά νομίζω ότι δεν τον ενδιαφέρει αυτό, δεν τον απασχολεί. Σου λέει: «Όποιος κατάλαβε, κατάλαβε, κι ό,τι κατάλαβε» . Είχε πει κάποια στιγμή σε μια συζήτηση ότι του είπαν πως καταλάβαιναν πάρα πολλά από μια παράσταση που είχε κάνει, και απάντησε ότι μάλλον θα πρέπει να την κατεβάσει, γιατί δεν του άρεσε το γεγονός ότι ο κόσμος καταλάβαινε πολλά . Και λες: «Εντάξει, παιδί μου, είσαι σουρεάλ, τι να πεις». Αλλά είναι ένας πολύ ιδιαίτερος τρόπος δουλειάς. Εμένα μου αρέσει να δοκιμάζω καινούρια πράγματα και να εξελίσσομαι, να δυσκολεύομαι. Και δυσκολεύτηκα στον Άη Λαό, αλλά έχει τη χάρη του το να βγαίνεις από το comfort zone σου.
Ο ρόλος της Ανδρομάχης
Μ: Θέλω να πούμε γι’ αυτό. Πώς είναι για σένα συναισθηματικά; Πριν λίγο μου ανέφερες ότι ο ρόλος της Ανδρομάχης σε βγάζει από το κέντρο σου.
Ι: Η αλήθεια είναι ότι ο τρόπος που εγώ προσεγγίζω τους ρόλους, είναι ότι περνάω κι εγώ η ίδια μέσα από έναν μικρό γολγοθά όταν έχω να κάνω με τέτοια μεγέθη. Δηλαδή θα φύγω πολύ από το κέντρο της ηρεμίας μου και θα ακροβατώ σε δύσκολα συναισθήματα.
Όταν έχεις να κάνεις με έναν ρόλο που αντιμετωπίζει όλα αυτά τα δεινά, δηλαδή χάνει τον άντρα της, χάνει την πατρίδα της, την στέλνουν ξαφνικά ως ερωμένη κάποιου και φτάνει στο τραγικό σημείο να της ανακοινώνουν ότι θα σκοτώσουν το ίδιο της το παιδί, εκεί καταλαβαίνεις ότι σκέφτεσαι πως, αν εγώ τώρα είχα ένα παιδί και μου ανακοίνωναν κάτι τέτοιο, θα μου κόβονταν τα πόδια.
Και κάπως έτσι προσεγγίζω τους ρόλους μου. Προσπαθώ δηλαδή να κάνω εικόνα αυτό που ακριβώς θα ζήσει ο ρόλος εκείνη τη στιγμή, οπότε αντίστοιχα πονάω κι εγώ, μόνο και μόνο στη σκέψη.
Η περιοδεία
Μ: Ξεκινάει η περιοδεία του Άη Λαού.
Ι: Ξεκινάμε με τα Γρεβενά, την Τετάρτη. Μετά Αλεξανδρούπολη, μετά Κοζάνη. Ανυπομονούμε γενικά να ταξιδέψουμε. Και νομίζω ότι αυτή η παράσταση έχει προδιαγραφές για πολύ μεγάλη διαδρομή. Δηλαδή μπορεί να κάνει φανταστικά ταξίδια. Και από συζητήσεις που κάνουμε, θα μπορούσε να πάει και στα Βαλκάνια. Νομίζω θα κερδίσει πολύ τον κόσμο εκεί. Έχουν ζήσει κι εκείνοι πολλά και θα ταυτιστούν. Αλλά και η κουλτούρα μας είναι κοντινή, με έναν τρόπο. Κι ας μη μιλάμε την ίδια γλώσσα, θεωρώ ότι έχουμε ζήσει πολύ κοντινά πράγματα με τα Βαλκάνια. Και νομίζω ότι αξίζει στην παράσταση να κάνει ένα τέτοιο ταξίδι.
Μ: Και η Πάτρα το περιμένει το έργο.
Ι: Εκεί περιμένει και μία από τις κολλητές μου φίλες, να ξέρεις. Με ρώτησε ήδη «τι θα γίνει, θα μπορέσουμε να δούμε το έργο;» Της λέω, «ναι, θα έρθει και στην Πάτρα» .
«Άντε, φιλενάδα», μου λέει, «άντε να έρθουμε». Οπότε εκεί θα χαρούν πολύ.
Η πιο δύσκολη εμπειρία στη σκηνή
Μ: Ποια είναι η πιο δύσκολη παράσταση που έχεις παίξει;
Ι: Θέλει λίγη σκέψη. Έχω παίξει κάποια στιγμή σε έναν από τους δήμους της Αττικής. Είχαμε κλείσει να παίξουμε σε ένα θέατρο, αλλά τελικά κατά λάθος είχαν βάλει δύο παραστάσεις την ίδια μέρα στο ίδιο θέατρο. Οπότε εμάς μας πήγαν σε μια πλατεία να παίξουμε, και ήταν όλα λάθος.
Αυτά που έγιναν δηλαδή δεν τα έχω ξαναζήσει. Από το να περνάει μέσα από το σκηνικό άνθρωπος με το ποδήλατό του, μέχρι το να έχει βγάλει κάποιος τον σκύλο του βόλτα και να αποφασίζει ξαφνικά να δει την παράσταση όρθιος δίπλα μας, με έναν σκύλο που δεν σταμάτησε ποτέ να γαβγίζει. Τα παιδιά που κάθονταν στο έδαφος μπροστά έβαλαν μουσική στα κινητά τους, κάποια άλλα μας πέταξαν μέχρι και κομμάτια από μάρμαρο. Γενικώς απίστευτη οχλαγωγία.
Ώσπου ο ένας ηθοποιός, κάποια στιγμή «κάηκε» το μυαλό του από όλα όσα γίνονταν, και είπε: «Δεν θυμάμαι τι έχω να πω εδώ, φέρτε μου το κείμενο να δω πού είμαι. Δεν θυμάμαι». Και όντως του έφεραν το κείμενο, και τελικά συνεχίσαμε, αλλά ήταν μια πραγματικά πολύ δύσκολη παράσταση. Πάρα πολύ δύσκολη.
Μ: Πότε ήταν αυτό;
Ι: Πριν από δύο χρόνια περίπου; Ναι, νομίζω δύο ή τρία χρόνια πριν.
Η καλύτερη εμπειρία στη σκηνή
Μ: Και η καλύτερη εμπειρία σου στο θέατρο;
Ι: Καλές έχω πάρα πολλές, να σου πω την αλήθεια. Χωρίς να θέλω να ευλογήσω τα γένια μας, θα ξεκινήσω από τον Άη Λαό στο Θέατρο Γης, γιατί ήταν πραγματικά μαγικό το συναίσθημα ότι ο κόσμος ήταν τόσος πολύς, όλοι όρθιοι, και μας χειροκροτούσαν για τόση ώρα. Ήταν τρομερά συγκινητικό, εμένα προσωπικά με άγγιξε πάρα πολύ. Και λες: ναι, υπήρξε σύνδεση. Καταφέραμε ομαδικά να κάνουμε μια σύνδεση μαζί τους, και ήταν μαγεία.
Ταυτόχρονα, έχουν υπάρξει κι άλλες παραστάσεις όπου έχει συμβεί αυτό. Στην παράσταση που παίζαμε τώρα δύο χρόνια, και λογικά θα την πάμε και τρίτη χρονιά, στο Surriento, το έχω ζήσει επίσης αυτό. Όμως βεβαίως είναι ένα μικρό θέατρο, δεν έχει καμία σχέση με το μέγεθος της συγκεκριμένης παράστασης στο Θέατρο Γης. Το έχω ζήσει και όταν ήμουν εδώ, στο Βασιλικό Θέατρο, επίσης μαγικό. Το έχω ζήσει και με το μιούζικαλ «Άννυ» που παίζαμε στην Αθήνα. Κι εκεί, κάθε μέρα το θέατρο ήταν γεμάτο, από την αρχή, και το κοινό ήταν πολύ ενθουσιώδες. Γενικά το έχω ζήσει με διάφορα έργα, και είναι ευλογία. Λέω ευχαριστώ που το έχω ζήσει ήδη τόσες φορές, γιατί δεν είναι καθόλου δεδομένο.
Η ομάδα του «Άη Λαού»
Μ: Πες μου περισσότερα για τους συντελεστές του Άη Λαού.
Ι: Είναι όλοι οι συντελεστές κορυφή. Η Γιώτα Φέστα καταρχάς είναι καταπληκτική, είναι μαγική. Εγώ συγκινήθηκα μαζί της και στην πρεμιέρα. Έκανε τόσο ωραία πράγματα, είναι όλη την ώρα πάνω στη σκηνή επίσης! Εκεί που έκανα εγώ την αργή κίνηση, κάποιες φορές, γυρνώντας, την έβλεπα να είναι ξαπλωμένη ακίνητη, και πολύς κόσμος δεν την είχε πάρει καν χαμπάρι ότι ήταν εκεί. Ήταν τόσο ακίνητη. Έλεγα: «Χριστέ μου, της βγάζω το καπέλο, μπράβο της». Όλη αυτή η ενέργεια! Εγώ, ένιωθα ότι κάποια στιγμή έτρεμαν τα πόδια μου. Και έλεγα: «Χριστέ μου, γυναικάρα». Είναι βράχος.
Μ: Και μουσικά έχετε «πυρηνικές βόμβες».
Ι: Ναι, ναι. Και θεωρώ ότι έχουν παίξει μεγάλο ρόλο, αφενός οι ικανότητες των ανθρώπων που απαρτίζουν την παράσταση, αφετέρου, η ενορχήστρωση που έκανε ο Θωμάς Λαζάρου, που το έχει κάνει πολυφωνικό και ακούγονται όλες αυτές οι σημαντικές φωνές. Η Σοφία Γιολδάση επίσης έχει κάνει φανταστική δουλειά με τη μουσική διδασκαλία. Νιώθω σαν να έχουμε πει: «Παιδιά, όποιος δεν έχει μάστερ στον τομέα του δεν μπαίνει στην παράσταση» . Είναι ένα τέτοιο πράγμα. Ε δεν το βρίσκεις εύκολα.
Ο γάτος
Μ: Ο γάτος σου. Πώς τον λένε;
Ι: Ωρίωνα.
Μ: Κάτι τέτοιο περίμενα.
Ι: Ο Ωρίωνας είναι πολύ σημαντικός για μένα. Ήρθε σε μια στιγμή της ζωής μου που συνέβησαν κάποια πράγματα που με είχαν στενοχωρήσει πάρα πολύ. Ήταν ένα μικρό πλασματάκι, 450 γραμμαρίων, που έτρεχε μέσα στο σπίτι. Ξυπνούσα κάποιες φορές και ήταν πάνω μου, στο λαιμό μου, σαν κασκόλ και κοιμόταν . Μου έδωσε τόση χαρά και δύναμη, και, με έναν τρόπο, χωρίς καν να το ξέρει, με βοήθησε πάρα πολύ ψυχολογικά. Του έχω τεράστια αδυναμία.
Ευχαριστούμε το καράβι Κλειώ Crouse.
Φωτογραφικό υλικό Ζυμάρα Έλλη.